Archiwum

Archiwum dla regionu

Zbierając w całość poszczególne wypowiedzi osób zapytanych przeze mnie czym jest archiwum lub z czym Ci się kojarzy otrzymalibyśmy mniej więcej taką oto odpowiedź: miejsce gdzieś w piwnicy w którym znajdują się stare papiery, albo na strychu, zapewne zakurzone i w pajęczynach, którymi zajmuje się jakiś starszy brodaty osobnik (nie każdy może pamięta, ale Kulfon też zastanawiał się czy nie być archiwistą). W powszechnej opinii archiwista to człowiek, który ma chyba najnudniejszą pracę na świecie.

Czym zajmuje się archiwum?

Podsumować tak można, z przymrużeniem oka, wypowiedzi dotyczące archiwów i archiwistów. Jak ten obraz diametralnie różni się od definicji podanej w Polskim Słowniku Archiwalnym, wg którego archiwum jest to: instytucja o charakterze urzędu administracyjnego, urzędu wiary publicznej oraz placówki naukowej powołana do kształtowania, zabezpieczania, gromadzenia, opracowywania oraz trwałego przechowywania i udostępniania materiałów archiwalnych, uprawniona do wydawania z nich uwierzytelnionych odpisów, wypisów, wyciągów i kopii, a także do publikowania źródeł i pomocy archiwalnych oraz prowadzenia badań w dziedzinie archiwistyki. Ta dość długa, ale za to bardzo w swojej naturze definicja kryje słowo klucz jakim jest udostępnianie.

Archiwa państwowe niecentralne, gdyż to o nich będzie głównie dzisiaj mowa, przechowują między innymi archiwalia lokalnych organów władzy i urzędów zarówno państwowych jak i samorządowych, przedsiębiorstw czy też spuścizny osób prywatnych oraz zbiory regionalne Informacje o tym czym zajmują się archiwa państwowe znaleźć można na stronie Naczelnej Dyrekcji Archiwów Państwowych. Znów pojawiają się słowa klucze, tym razem dwa: lokalne i regionalne.

Archiwa opierają swą działalność na dwóch zasadach

Archiwa opierają swą działalność na dwóch zasadach, z których jedna mówi, że należy poszanować związek zespołów archiwalnych z terenem, na którym je wytworzono. Oznacza to, że każde z obecnie istniejących archiwów państwowych posiada przede wszystkim dokumenty dotyczące określonego regionu, które co ważniejsze udostępnia bezpłatnie po okresie 30 lat od momentu ich powstania.

Opierając się na historii działalności edukacyjno-promocyjnej archiwów państwowych można wymienić dwie główne gałęzie, na których się ona opiera: wystawiennictwo oraz organizowanie lekcji/wykładów archiwalnych. Dołączyć można do tego dni otwarte i udział w imprezach takich jak np. ostatnio popularne gry miejskie. Najważniejszym medium, które powinno być i często na szczęście jest wykorzystywane przez archiwa, jest Internet i narzędzia, które za sobą niesie. Poniżej w skrócie opiszę poszczególne formy działalności. Nie będzie to opis naukowy, ani bardzo szczegółowy. Zainteresowanych odsyłam do fenomenalnej książki Agnieszki Rosy Funkcja edukacyjna archiwów, gdzie można znaleźć pogłębioną analizę.

Wykłady i lekcje archiwalne

Wykład ma to do siebie, że osoba go prowadząca wprowadza słuchacza w dany temat. Przed jego zakończeniem interakcja między słuchaczami, a prowadzącym jest jednostronna.

Po zakończeniu wykładu często dochodzi do dyskusji

Po zakończeniu wykładu często dochodzi do dyskusji, która może być wynikiem pytań zadawanych przez słuchaczy lub po prostu kontrowersyjnej treści wykładu. Praktycznie każde archiwum państwowe posiada w swojej ofercie edukacyjnej lekcję dotyczącą regionu lub miasta, w którym się znajduje. Na stronach archiwów państwowych można znaleźć spis takich lekcji. Informacje o wykładach pojawiają się raczej na bieżąco i często powiązane są z konkretnymi wydarzeniami takimi jak rocznice pewnych wydarzeń lub rok poświęcony pamięci kogoś lub czegoś. Obie formy pozwalają archiwistom na informowanie, kształcenie i wychowywanie określonych grup odbiorców być może przyszłych regionalistów, czy to amatorów czy profesjonalistów.

Wystawy

Pozwalają one na zaprezentowanie przez dane archiwum państwowe swojego zasobu. Można więc powiedzieć, że wystawa bardziej promuje archiwum niż kształci. Najważniejsze jest jednak to, że wystawa ogólnie dostępna, np. tablice usytuowane w ruchliwej części miasta, docierają do dużej rzeszy odbiorców.

Wystawy takie zazwyczaj są naszpikowane dużą ilością materiału, który ma przykuwać uwagę

Wystawy takie zazwyczaj są naszpikowane dużą ilością materiału, który ma przykuwać uwagę, czyli przede wszystkim zawiera materiał ikonograficzny. Czy będą to zdjęcia ukazujące strajki stoczniowców w Szczecinie, czy też pocztówka ukazująca jedną z ulic Łodzi w wieku XIX będzie to treść łatwo dostępna i w założeniu ciekawa dla odbiorcy. W przypadku wystawy dotyczącej wieków średnich bądź czasów nowożytnych znajdziemy na tablicach wizerunki pięknych dokumentów, pieczęci czy też stare pięknie zdobione mapy regionu. Wszystko co jest na tyle atrakcyjne, aby przyciągnąć odbiorcę.

Gry i imprezy

Ostatnio bardzo popularną formą zaangażowania archiwów w działalność edukacyjno-promocyjną są gry miejskie. Za przykład niech posłuży gra miejska Archiwiści na rowerach, która odbyła się w tym roku w Szczecinie. Opierała się ona na lokalnej historii a zaangażowane było w nią Archiwum Państwowe w Szczecinie. Uczestnicy w poszczególnych archiwach musieli rozwiązać zagadki, bądź wykonać określone zadania w zamian za co dostawali fragmenty mapy pozwalającej im na odkrycie skarbu. Gra miejska połączona była z obchodami Międzynarodowego Dnia Archiwów (który przypada 9 czerwca) kiedy to

archiwum państwowe odwiedziło kilkaset osób

archiwum państwowe odwiedziło kilkaset osób. Pozwoliło to na zobaczenie archiwum od przysłowiowej kuchni oraz na bliższe poznanie historii Szczecina dzięki filmom dotyczącym miasta. Promocja archiwum i jego zasobu łączy się w takich przypadkach z edukacją.

Internet

Najważniejszym medium wykorzystywanym przez archiwa jest Internet. Narzędziami, które oferuje są przede wszystkim strony internetowe oraz portale społecznościowe. Na stronie internetowej archiwum znaleźć można informacje o jego zasobie. historii, publikacjach oraz wydarzeniach przez nie organizowanych. Oczywiście dodać do tego można, ot choćby godziny otwarcia pracowni naukowej, w której można przeglądać interesujące nas materiały archiwalne. Problemem strony internetowej jest to, że zazwyczaj jest mało interaktywna. 

Problem ten rozwiązują portale społecznościowe

Problem ten rozwiązują portale społecznościowe prowadzone przez niektóre jednostki. Pozwalają one archiwistom na częste dodawanie zdjęć znajdujących się w zasobie archiwum czy też skanów dokumentów. Dotyczą one oczywiście przede wszystkim regionu. Pozwalają osobom zainteresowanym na aktywne komentowanie treści dodawanych przez archiwum. I choć Internet jest medium globalnym to treści dodawane przez archiwa państwowe budują grupę odbiorców skupioną wokół regionu ich zamieszkania. Wyjątek stanowią tutaj oczywiście archiwa centralne, ale nie o nich mowa w tym wpisie.

Podsumowując można stwierdzić, że archiwa państwowe posiadają bogatą gamę narzędzi pozwalających na promowanie swojego zasobu oraz edukowania społeczeństwa w zakresie historii regionalnej. Czy jednak narzędzia te są wykorzystywane wystarczająco jest osobnym zagadnieniem. Moim zdaniem

oferta archiwów, choć bogata, dociera do wąskiego grona odbiorców

oferta archiwów, choć bogata, dociera do wąskiego grona odbiorców, a samo archiwum jako tako wydaje się być za mało widoczne w przestrzeni publicznej. Otwarcie profili poszczególnych archiwów na Facebooku czy też powstanie takich portali jak szukajwarchiwach.pl jest pozytywnym ukłonem w stronę nowoczesnego społeczeństwa informacyjnego, które opiera się na szybkim i łatwym dostępie do informacji. Informacji, która jest dostępna bezpłatnie w archiwach, trzeba tylko o tym wiedzieć i chcieć po nią sięgnąć.

Zdjęcie: DRs Kulturarvsprojekt na licencji CC BY-SA 2.0

Piotr Frąckowiak

Jestem historykiem archiwistą i filologiem angielskim. W kręgu moich zainteresowań badawczych leży rozwój szkolnictwa wyższego w Szczecinie po roku 1945, zwłaszcza humanistyki. Pracuję nad rozprawą doktorską dotyczące tego tematu. Obecnie pracuję w Archiwum Uniwersytetu Szczecińskiego.

Dodaj komentarz

Twój adres email nie zostanie opublikowany. Pola, których wypełnienie jest wymagane, są oznaczone symbolem *